Skip to main content

रासायनिक खतांचा वाढता वापर आणि घातक परिणाम प्रकल्प

 रासायनिक खते ही खनिज पदार्थांपासून तयार केलेली मानवनिर्मित खते आहेत. ही खते पिकांना आवश्यक असलेली अन्नद्रव्ये जसे की नत्र, स्फुरद, पालाश, गंधक, मॅग्नेशियम इत्यादी प्रदान करतात. रासायनिक खतांचा वापर केल्याने पिकांची वाढ आणि उत्पादन वाढते.

रासायनिक खतांचा वापर शेती उत्पादनात वाढ करण्यासाठी केला जातो. रासायनिक खतांचा वापर संतुलित पद्धतीने केल्यास तो अनेक फायदे देऊ शकतो. तथापि, रासायनिक खतांचा वापर अतिवापर केल्यास तो अनेक तोटे देखील देऊ शकतो.

रासायनिक खतांचा वाढता वापर

जागतिक स्तरावर रासायनिक खतांचा वापर वाढत आहे. 1961-1965 मध्ये जगभरात सुमारे 29 दशलक्ष मेट्रिक टन रासायनिक खतांचा वापर झाला होता. 2020-2021 मध्ये हा वापर वाढून 262 दशलक्ष मेट्रिक टनांवर पोहोचला आहे.

भारतातही रासायनिक खतांचा वापर वाढत आहे. 1961-1965 मध्ये भारतात सुमारे 1 दशलक्ष मेट्रिक टन रासायनिक खतांचा वापर झाला होता. 2020-2021 मध्ये हा वापर वाढून 23 दशलक्ष मेट्रिक टनांवर पोहोचला आहे.

रासायनिक खतांचा वापर वाढण्याची कारणे

रासायनिक खतांचा वापर वाढण्याची अनेक कारणे आहेत. यामध्ये खालील गोष्टींचा समावेश होतो:

  • लोकसंख्येत वाढ: लोकसंख्येत वाढ झाल्यामुळे अन्नधान्य उत्पादन वाढवण्यासाठी रासायनिक खतांचा वापर वाढत आहे.
  • शेती पद्धतींमध्ये बदल: आधुनिक शेती पद्धतींमध्ये रासायनिक खतांचा वापर वाढत आहे.
  • सरकारची प्रोत्साहने: सरकारकडून रासायनिक खतांचा वापर वाढवण्यासाठी प्रोत्साहने दिल्या जातात.

रासायनिक खतांचे घातक परिणाम

रासायनिक खतांचा वापर अतिवापर केल्यास तो अनेक घातक परिणाम होऊ शकतात. यामध्ये खालील गोष्टींचा समावेश होतो:

  • जमिनीची सुपीकता कमी होणे: रासायनिक खतांचा अतिवापर केल्याने जमिनीची सुपीकता कमी होते. जमिनीतून पोषक तत्त्वे बाहेर पडतात आणि जमिनीची धूप होते.
  • पाणी आणि हवेचे प्रदूषण होणे: रासायनिक खतांचा अतिवापर केल्याने पाणी आणि हवेचे प्रदूषण होते. रासायनिक खतांचे अवशेष पाण्यात मिसळून पाणी प्रदूषित होते. रासायनिक खतांचा वापर केल्याने हवेत नायट्रोजन ऑक्साईड आणि सल्फर डायऑक्साईड यांसारखी प्रदूषके वाढतात.
  • खाद्यपदार्थांमध्ये रसायनांचे प्रमाण वाढणे: रासायनिक खतांचा अतिवापर केल्याने खाद्यपदार्थांमध्ये रसायनांचे प्रमाण वाढते. यामुळे मानवी आरोग्यावर विपरीत परिणाम होऊ शकतात.

रासायनिक खतांचा वापर कमी करण्यासाठी उपाययोजना

रासायनिक खतांचा वापर कमी करण्यासाठी खालील उपाययोजना केल्या जाऊ शकतात:

  • जमिनीची चाचणी करून जमिनीतील अन्नद्रव्यांची उपलब्धता तपासावी.
  • पिकांच्या प्रकारानुसार त्यांची अन्नद्रव्यांची गरज लक्षात घेऊन खताची मात्रा आणि प्रकार निवडावा.
  • खते योग्य वेळी आणि पद्धतीने द्यावी.
  • खतांचा अतिवापर टाळावा.
  • सेंद्रिय खतांचा वापर करावा.

रासायनिक खतांचा वापर कमी करण्यासाठी सरकारनेही उपाययोजना करणे आवश्यक आहे.

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

सेंद्रिय शेतीचे फायदे व तोटे

  सेंद्रिय शेती ही एक अशी शेती पद्धत आहे जी नैसर्गिक साधनांवर आधारित असते. या पद्धतीमध्ये, रासायनिक खतांचा, कीटकनाशकांचा आणि इतर कृत्रिम पदार्थांचा वापर केला जात नाही. सेंद्रिय शेतीमध्ये, पिकांना आवश्यक असलेल्या पोषक तत्वांचे पुरवठा सेंद्रिय खतांचा वापर करून केले जाते. तसेच, कीटक आणि रोग नियंत्रणासाठी जैविक नियंत्रण पद्धतींचा वापर केला जातो. सेंद्रिय शेतीचे अनेक फायदे आहेत, ज्यात हे समाविष्ट आहे: पिकांची गुणवत्ता सुधारते: सेंद्रिय शेतीमुळे पिकांची गुणवत्ता सुधारते. यामुळे पिकांना अधिक पोषक मूल्य असते आणि त्यांची चव चांगली असते. पर्यावरणाला हानी पोहोचत नाही: सेंद्रिय शेतीमुळे पर्यावरणाला हानी पोहोचत नाही. यामुळे जमिनीची सुपीकता वाढते, पाण्याचा प्रदूषण कमी होते आणि हवेचे प्रदूषण कमी होते. शेतकऱ्यांची आर्थिक स्थिती सुधारते: सेंद्रिय शेतीमुळे शेतकऱ्यांची आर्थिक स्थिती सुधारते. यामुळे पिकांच्या उत्पादनात वाढ होते आणि पिकांना अधिक भाव मिळतो. सेंद्रिय शेतीचे काही तोटे खालीलप्रमाणे आहेत: उत्पादकता कमी असते: सेंद्रिय शेतीमध्ये, रासायनिक खतांचा वापर केला जात नाही. यामुळे ...
Post a Comment
Read more

सेंद्रिय शेती प्रकल्प pdf

  सेंद्रिय शेती प्रकल्प हा एक प्रकारचा कृषी प्रकल्प आहे जो नैसर्गिक साधनांवर आधारित शेती पद्धतींचा वापर करतो. या प्रकल्पामध्ये, रासायनिक खतांचा, कीटकनाशकांचा आणि इतर कृत्रिम पदार्थांचा वापर केला जात नाही. सेंद्रिय शेती प्रकल्पामध्ये, पिकांना आवश्यक असलेल्या पोषक तत्वांचे पुरवठा सेंद्रिय खतांचा वापर करून केले जाते. तसेच, कीटक आणि रोग नियंत्रणासाठी जैविक नियंत्रण पद्धतींचा वापर केला जातो. सेंद्रिय शेती प्रकल्पाचे काही फायदे खालीलप्रमाणे आहेत: पिकांची गुणवत्ता सुधारते: सेंद्रिय शेतीमुळे पिकांची गुणवत्ता सुधारते. यामुळे पिकांना अधिक पोषक मूल्य असते आणि त्यांची चव चांगली असते. पर्यावरणाला हानी पोहोचत नाही: सेंद्रिय शेतीमुळे पर्यावरणाला हानी पोहोचत नाही. यामुळे जमिनीची सुपीकता वाढते, पाण्याचा प्रदूषण कमी होते आणि हवेचे प्रदूषण कमी होते. शेतकऱ्यांची आर्थिक स्थिती सुधारते: सेंद्रिय शेतीमुळे शेतकऱ्यांची आर्थिक स्थिती सुधारते. यामुळे पिकांच्या उत्पादनात वाढ होते आणि पिकांना अधिक भाव मिळतो. सेंद्रिय शेती प्रकल्पांचे अनेक प्रकार आहेत. काही सामान्य प्रकार खालीलप्रमाणे आहेत: फळबाग...
Post a Comment
Read more

सेंद्रिय खताचे फायदे

  सेंद्रिय खताचे अनेक फायदे आहेत, ज्यात हे समाविष्ट आहे: पिकांना आवश्यक असलेल्या सर्व आवश्यक अन्नद्रव्ये प्रदान करतात. जमिनीची सुपीकता वाढवतात. पाणी आणि हवेचे प्रदूषण कमी करतात. खाद्यपदार्थांमध्ये रसायनांचे प्रमाण कमी करतात. जमिनीची धूप कमी करतात. जमिनीची जलधारणा वाढवतात. जमिनीतील सूक्ष्मजीवांच्या वाढीस चालना देतात. जमिनीची आरोग्य सुधारतात. पिकांना आवश्यक असलेल्या सर्व आवश्यक अन्नद्रव्ये प्रदान करतात. सेंद्रिय खतांमध्ये पिकांना आवश्यक असलेल्या सर्व आवश्यक अन्नद्रव्ये असतात, ज्यात नत्र, स्फुरद आणि पोटॅशियम यांचा समावेश होतो. यामुळे पिकांची चांगली वाढ होते आणि त्यांची उत्पादकता वाढते. जमिनीची सुपीकता वाढवतात. सेंद्रिय खतांमुळे जमिनीची सुपीकता वाढते. सेंद्रिय खतांमध्ये असलेली सेंद्रिय पदार्थ जमिनीतील सूक्ष्मजीवांच्या वाढीस चालना देतात. यामुळे जमिनीतील पोषक तत्वांची उपलब्धता वाढते. पाणी आणि हवेचे प्रदूषण कमी करतात. सेंद्रिय खतांमुळे पाणी आणि हवेचे प्रदूषण कमी होते. सेंद्रिय खतांमुळे जमिनीची धूप कमी होते, ज्यामुळे पाण्याचा प्रवाह नियंत्रित होतो. तसेच, सेंद्रिय खतांमध्ये असलेली सेंद्रिय ...
Post a Comment
Read more