रासायनिक खतांची नावे

 रासायनिक खतांचे तीन मुख्य प्रकार आहेत:

• नत्रयुक्त खते:
  • युरिया (46-0-0)
  • अमोनियम सल्फेट (21-0-0)
  • अमोनियम नायट्रेट (33.5-0-0)
  • कॅल्शियम नायट्रेट (15.5-0-0)
• स्फुरदयुक्त खते:
  • सिंगल सुपर फॉस्फेट (16-20-0)
  • डाय अमोनियम फॉस्फेट (18-46-0)
  • ट्रिपल सुपर फॉस्फेट (46-0-0)
  • रॉक फॉस्फेट (0-20-0)
• पालाशयुक्त खते:
  • म्युरेट ऑफ पोटॅश (0-0-60)
  • सल्फेट ऑफ पोटॅश (0-0-48)
  • पोटॅशियम नायट्रेट (13-0-40)

याव्यतिरिक्त, काही मिश्रित खते देखील उपलब्ध आहेत जी दोन किंवा अधिक अन्नद्रव्ये प्रदान करतात. उदाहरणार्थ, युरिया-फॉस्फेट खते (28-20-0), युरिया-पालाश खते (28-0-20), आणि मिश्रित खते (12-24-12).

रासायनिक खतांचा वापर करताना, पिकाच्या गरजेनुसार योग्य खताची निवड करणे आणि योग्य प्रमाणात खत देणे महत्त्वाचे आहे. खतांचा अतिवापर जमिनीसाठी आणि पर्यावरणासाठी हानिकारक असू शकतो.

रासायनिक खते ही खनिज पदार्थांपासून तयार केलेली मानवनिर्मित खते आहेत. ही खते पिकांना आवश्यक असलेली अन्नद्रव्ये जसे की नत्र, स्फुरद, पालाश, गंधक, मॅग्नेशियम इत्यादी प्रदान करतात. रासायनिक खतांचा वापर केल्याने पिकांची वाढ आणि उत्पादन वाढते.

रासायनिक खतांचे तीन मुख्य प्रकार आहेत:

• नत्रयुक्त खते: युरिया, अमोनियम सल्फेट, अमोनियम नायट्रेट, कॅल्शियम नायट्रेट.
• स्फुरदयुक्त खते: सिंगल सुपर फॉस्फेट, डाय अमोनियम फॉस्फेट, ट्रिपल सुपर फॉस्फेट, रॉक फॉस्फेट.
• पालाशयुक्त खते: म्युरेट ऑफ पोटॅश, सल्फेट ऑफ पोटॅश, पोटॅशियम नायट्रेट.

नत्रयुक्त खते

यामध्ये नत्राचे प्रमाण जास्त असते. नत्रयुक्त खतांचा वापर पिकांच्या हिरव्यागारपणासाठी, कोवळेपणासाठी आणि उत्पादन वाढवण्यासाठी केला जातो.

• युरिया: ही सर्वात जास्त वापरली जाणारी नत्रयुक्त खत आहे. युरियामध्ये 46% नत्र असते.
• अमोनियम सल्फेट: यामध्ये 21% नत्र आणि 24% सल्फर असते.
• अमोनियम नायट्रेट: यामध्ये 33.5% नत्र असते.
• कॅल्शियम नायट्रेट: यामध्ये 15.5% नत्र आणि 26% कॅल्शियम असते.

स्फुरदयुक्त खते

यामध्ये स्फुरदाचे प्रमाण जास्त असते. स्फुरदयुक्त खतांचा वापर पिकांच्या मुळांच्या वाढीसाठी, फळधारणेसाठी आणि उत्पादन वाढवण्यासाठी केला जातो.

• सिंगल सुपर फॉस्फेट: यामध्ये 16% स्फुरद आणि 20% कॅल्शियम असते.
• डाय अमोनियम फॉस्फेट: यामध्ये 46% स्फुरद आणि 21% नायट्रस असते.
• ट्रिपल सुपर फॉस्फेट: यामध्ये 46% स्फुरद असते.
• रॉक फॉस्फेट: यामध्ये 20-30% स्फुरद असते.

पालाशयुक्त खते

यामध्ये पालाशाचे प्रमाण जास्त असते. पालाशयुक्त खतांचा वापर पिकांच्या वाढीसाठी, उत्पादन वाढवण्यासाठी आणि रोगप्रतिकारक शक्ती वाढवण्यासाठी केला जातो.

• म्युरेट ऑफ पोटॅश: यामध्ये 60% पालाश असते.
• सल्फेट ऑफ पोटॅश: यामध्ये 48% पालाश आणि 18% सल्फर असते.
• पोटॅशियम नायट्रेट: यामध्ये 13% पालाश आणि 46% नायट्रस असते.

या व्यतिरिक्त, काही इतर रासायनिक खते देखील वापरली जातात. जसे की:

• गंधकयुक्त खते: यामध्ये गंधकाचे प्रमाण जास्त असते. गंधकयुक्त खतांचा वापर पिकांच्या वाढीसाठी आणि उत्पादन वाढवण्यासाठी केला जातो.
• मॅग्नेशियमयुक्त खते: यामध्ये मॅग्नेशियमचे प्रमाण जास्त असते. मॅग्नेशियमयुक्त खतांचा वापर पिकांच्या वाढीसाठी आणि उत्पादन वाढवण्यासाठी केला जातो.
• इतर सूक्ष्म अन्नद्रव्ये: जस्त, लोह, मँगनीज, तांबे, मॉलीब्डेनम, बोरॉन, क्लोरीन इत्यादी सूक्ष्म अन्नद्रव्ये देखील पिकांना आवश्यक असतात. या सूक्ष्म अन्नद्रव्यांचा वापर पिकांच्या वाढीसाठी आणि उत्पादन वाढवण्यासाठी केला जातो.