Skip to main content

सेंद्रिय खत निर्मिती

 सेंद्रिय खत निर्मिती ही एक नैसर्गिक प्रक्रिया आहे ज्यामध्ये सेंद्रिय पदार्थांचे विघटन होऊन पिकांना आवश्यक असलेल्या अन्नद्रव्ये निर्माण होतात. सेंद्रिय खतांचे अनेक प्रकार आहेत, ज्यात शेणखत, कंपोस्ट, हिरवळीची खते आणि गांडूळखत यांचा समावेश होतो.

शेणखत

शेणखत हे जनावरांच्या शेण आणि मूत्रपासून तयार होते. ते पिकांना आवश्यक असलेल्या सर्व आवश्यक अन्नद्रव्ये प्रदान करते. शेणखत तयार करण्यासाठी, जनावरांच्या शेण आणि मूत्राला ओलसर ठिकाणी साठवले जाते. काही दिवसांनी, या पदार्थांमध्ये असलेल्या सूक्ष्मजीवांच्या क्रियामुळे त्यांचे विघटन होऊन शेणखत तयार होते.

कंपोस्ट

कंपोस्ट हे वनस्पती अवशेष, शेणखत आणि इतर सेंद्रिय पदार्थांचे विघटन होऊन बनते. ते जमिनीची सुपीकता वाढवण्यास मदत करते. कंपोस्ट तयार करण्यासाठी, वनस्पती अवशेष, शेणखत आणि इतर सेंद्रिय पदार्थांचे थर थर करून साठवले जातात. काही दिवसांनी, या पदार्थांमध्ये असलेल्या सूक्ष्मजीवांच्या क्रियामुळे त्यांचे विघटन होऊन कंपोस्ट तयार होते.

हिरवळीची खते

हिरवळीची खते ही लवकर वाढणाऱ्या पिकांची पेरणी करून बनवली जातात, त्यांची वाढ झाल्यावर जमिनीत गाडून टाकतात. या पिकांच्या मुळांद्वारे जमिनीत नत्र सोडले जाते. हिरवळीची खते तयार करण्यासाठी, लवकर वाढणाऱ्या पिकांची पेरणी केली जाते. काही आठवड्यांनंतर, ही पिके जमिनीत गाडून टाकली जातात. यामुळे जमिनीत नत्र सोडले जाते आणि जमिनीची सुपीकता वाढते.

गांडूळखत

गांडूळखत हे गांडूळांच्या विष्ठेपासून बनते. ते पिकांना आवश्यक असलेल्या सर्व आवश्यक अन्नद्रव्ये आणि सूक्ष्मजीव प्रदान करते. गांडूळखत तयार करण्यासाठी, गांडूळांच्या खतांचे थर थर करून साठवले जातात. काही महिन्यांनी, गांडूळे या पदार्थांमध्ये असलेल्या सेंद्रिय पदार्थांचे विघटन करून गांडूळखत तयार करतात.

सेंद्रिय खत निर्मितीची पद्धती

सेंद्रिय खत निर्मितीची अनेक पद्धती आहेत. काही सामान्य पद्धती खालीलप्रमाणे आहेत:

  • ढीग पद्धत: या पद्धतीमध्ये, सेंद्रिय पदार्थांचे ढीग करून त्यांचे विघटन केले जाते.
  • चौकट पद्धत: या पद्धतीमध्ये, सेंद्रिय पदार्थांचे चारही बाजू बंद असलेली चौकटमध्ये साठवले जातात.
  • बिनचौकट पद्धत: या पद्धतीमध्ये, सेंद्रिय पदार्थांचे खुल्या जागी साठवले जातात.

सेंद्रिय खत निर्मितीसाठी आवश्यक गोष्टी

सेंद्रिय खत निर्मितीसाठी आवश्यक गोष्टी खालीलप्रमाणे आहेत:

  • सेंद्रिय पदार्थ: शेणखत, कंपोस्ट, हिरवळीची खते आणि गांडूळखत यासारखे सेंद्रिय पदार्थ.
  • ओलसरपणा: सेंद्रिय पदार्थ ओलसर असणे आवश्यक आहे.
  • वायुवीजन: सेंद्रिय पदार्थांना चांगले वायुवीजन मिळणे आवश्यक आहे.
  • तापमान: सेंद्रिय पदार्थांचे विघटन होण्यासाठी योग्य तापमान आवश्यक आहे.

सेंद्रिय खत निर्मितीचे फायदे

सेंद्रिय खत निर्मितीचे अनेक फायदे आहेत, ज्यात हे समाविष्ट आहे:

  • पिकांना आवश्यक असलेल्या सर्व आवश्यक अन्नद्रव्ये प्रदान करतात.
  • जमिनीची सुपीकता वाढवतात.
  • पाणी आणि हवेचे प्रदूषण कमी करतात.
  • **खाद्यपदार्थांमध्ये रसायनांचे प्रमाण कमी करतात

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

सेंद्रिय शेतीचे फायदे व तोटे

  सेंद्रिय शेती ही एक अशी शेती पद्धत आहे जी नैसर्गिक साधनांवर आधारित असते. या पद्धतीमध्ये, रासायनिक खतांचा, कीटकनाशकांचा आणि इतर कृत्रिम पदार्थांचा वापर केला जात नाही. सेंद्रिय शेतीमध्ये, पिकांना आवश्यक असलेल्या पोषक तत्वांचे पुरवठा सेंद्रिय खतांचा वापर करून केले जाते. तसेच, कीटक आणि रोग नियंत्रणासाठी जैविक नियंत्रण पद्धतींचा वापर केला जातो. सेंद्रिय शेतीचे अनेक फायदे आहेत, ज्यात हे समाविष्ट आहे: पिकांची गुणवत्ता सुधारते: सेंद्रिय शेतीमुळे पिकांची गुणवत्ता सुधारते. यामुळे पिकांना अधिक पोषक मूल्य असते आणि त्यांची चव चांगली असते. पर्यावरणाला हानी पोहोचत नाही: सेंद्रिय शेतीमुळे पर्यावरणाला हानी पोहोचत नाही. यामुळे जमिनीची सुपीकता वाढते, पाण्याचा प्रदूषण कमी होते आणि हवेचे प्रदूषण कमी होते. शेतकऱ्यांची आर्थिक स्थिती सुधारते: सेंद्रिय शेतीमुळे शेतकऱ्यांची आर्थिक स्थिती सुधारते. यामुळे पिकांच्या उत्पादनात वाढ होते आणि पिकांना अधिक भाव मिळतो. सेंद्रिय शेतीचे काही तोटे खालीलप्रमाणे आहेत: उत्पादकता कमी असते: सेंद्रिय शेतीमध्ये, रासायनिक खतांचा वापर केला जात नाही. यामुळे ...
Post a Comment
Read more

सेंद्रिय शेती प्रकल्प pdf

  सेंद्रिय शेती प्रकल्प हा एक प्रकारचा कृषी प्रकल्प आहे जो नैसर्गिक साधनांवर आधारित शेती पद्धतींचा वापर करतो. या प्रकल्पामध्ये, रासायनिक खतांचा, कीटकनाशकांचा आणि इतर कृत्रिम पदार्थांचा वापर केला जात नाही. सेंद्रिय शेती प्रकल्पामध्ये, पिकांना आवश्यक असलेल्या पोषक तत्वांचे पुरवठा सेंद्रिय खतांचा वापर करून केले जाते. तसेच, कीटक आणि रोग नियंत्रणासाठी जैविक नियंत्रण पद्धतींचा वापर केला जातो. सेंद्रिय शेती प्रकल्पाचे काही फायदे खालीलप्रमाणे आहेत: पिकांची गुणवत्ता सुधारते: सेंद्रिय शेतीमुळे पिकांची गुणवत्ता सुधारते. यामुळे पिकांना अधिक पोषक मूल्य असते आणि त्यांची चव चांगली असते. पर्यावरणाला हानी पोहोचत नाही: सेंद्रिय शेतीमुळे पर्यावरणाला हानी पोहोचत नाही. यामुळे जमिनीची सुपीकता वाढते, पाण्याचा प्रदूषण कमी होते आणि हवेचे प्रदूषण कमी होते. शेतकऱ्यांची आर्थिक स्थिती सुधारते: सेंद्रिय शेतीमुळे शेतकऱ्यांची आर्थिक स्थिती सुधारते. यामुळे पिकांच्या उत्पादनात वाढ होते आणि पिकांना अधिक भाव मिळतो. सेंद्रिय शेती प्रकल्पांचे अनेक प्रकार आहेत. काही सामान्य प्रकार खालीलप्रमाणे आहेत: फळबाग...
Post a Comment
Read more

सेंद्रिय खताचे फायदे

  सेंद्रिय खताचे अनेक फायदे आहेत, ज्यात हे समाविष्ट आहे: पिकांना आवश्यक असलेल्या सर्व आवश्यक अन्नद्रव्ये प्रदान करतात. जमिनीची सुपीकता वाढवतात. पाणी आणि हवेचे प्रदूषण कमी करतात. खाद्यपदार्थांमध्ये रसायनांचे प्रमाण कमी करतात. जमिनीची धूप कमी करतात. जमिनीची जलधारणा वाढवतात. जमिनीतील सूक्ष्मजीवांच्या वाढीस चालना देतात. जमिनीची आरोग्य सुधारतात. पिकांना आवश्यक असलेल्या सर्व आवश्यक अन्नद्रव्ये प्रदान करतात. सेंद्रिय खतांमध्ये पिकांना आवश्यक असलेल्या सर्व आवश्यक अन्नद्रव्ये असतात, ज्यात नत्र, स्फुरद आणि पोटॅशियम यांचा समावेश होतो. यामुळे पिकांची चांगली वाढ होते आणि त्यांची उत्पादकता वाढते. जमिनीची सुपीकता वाढवतात. सेंद्रिय खतांमुळे जमिनीची सुपीकता वाढते. सेंद्रिय खतांमध्ये असलेली सेंद्रिय पदार्थ जमिनीतील सूक्ष्मजीवांच्या वाढीस चालना देतात. यामुळे जमिनीतील पोषक तत्वांची उपलब्धता वाढते. पाणी आणि हवेचे प्रदूषण कमी करतात. सेंद्रिय खतांमुळे पाणी आणि हवेचे प्रदूषण कमी होते. सेंद्रिय खतांमुळे जमिनीची धूप कमी होते, ज्यामुळे पाण्याचा प्रवाह नियंत्रित होतो. तसेच, सेंद्रिय खतांमध्ये असलेली सेंद्रिय ...
Post a Comment
Read more