सेंद्रिय शेतीची कार्यपद्धती pdf

 सेंद्रिय शेती ही एक अशी शेती पद्धत आहे जी नैसर्गिक साधनांवर आधारित असते. या पद्धतीमध्ये, रासायनिक खतांचा, कीटकनाशकांचा आणि इतर कृत्रिम पदार्थांचा वापर केला जात नाही. सेंद्रिय शेतीमध्ये, पिकांना आवश्यक असलेल्या पोषक तत्वांचे पुरवठा सेंद्रिय खतांचा वापर करून केले जाते. तसेच, कीटक आणि रोग नियंत्रणासाठी जैविक नियंत्रण पद्धतींचा वापर केला जातो.

सेंद्रिय शेतीची कार्यपद्धती खालीलप्रमाणे आहे:

• जमिनीची सुपीकता वाढवणे: सेंद्रिय शेतीमध्ये, जमिनीची सुपीकता वाढवणे हा एक महत्त्वाचा भाग आहे. यासाठी, सेंद्रिय खतांचा वापर केला जातो. सेंद्रिय खतामध्ये, शेणखत, कंपोस्ट, हिरवळीचे खत इत्यादींचा समावेश होतो. सेंद्रिय खतांचा वापर केल्याने जमिनीतील सेंद्रिय पदार्थांचे प्रमाण वाढते, ज्यामुळे जमिनीची सुपीकता वाढते.
• कीटक आणि रोग नियंत्रण: सेंद्रिय शेतीमध्ये, कीटक आणि रोग नियंत्रणासाठी जैविक नियंत्रण पद्धतींचा वापर केला जातो. या पद्धतीमध्ये, कीटक आणि रोगांचा प्रादुर्भाव कमी करण्यासाठी नैसर्गिक घटकांचा वापर केला जातो. जैविक नियंत्रण पद्धतींमध्ये, कीटकभक्षी प्राणी, कीटकनाशके, रोग प्रतिकारक बियाणे इत्यादींचा समावेश होतो.
• पिकांची निगा: सेंद्रिय शेतीमध्ये, पिकांची निगा राखणे देखील महत्त्वाचे आहे. यासाठी, योग्य पिकांची निवड, योग्य अंतरावर पेरणी किंवा लागवड, वेळेवर निचरा, पाणी व्यवस्थापन इत्यादींचा समावेश होतो.

सेंद्रिय शेतीची काही प्रमुख कार्यपद्धती खालीलप्रमाणे आहेत:

• सेंद्रिय खतांचा वापर: सेंद्रिय खतांचा वापर करून जमिनीची सुपीकता वाढवली जाते. सेंद्रिय खतामध्ये, शेणखत, कंपोस्ट, हिरवळीचे खत इत्यादींचा समावेश होतो.
• जैविक नियंत्रण पद्धतींचा वापर: कीटक आणि रोग नियंत्रणासाठी जैविक नियंत्रण पद्धतींचा वापर केला जातो. या पद्धतीमध्ये, कीटकभक्षी प्राणी, कीटकनाशके, रोग प्रतिकारक बियाणे इत्यादींचा समावेश होतो.
• योग्य पिकांची निवड: पिकांच्या लागवडीसाठी योग्य पिकांची निवड केली जाते. यामुळे, पिकांची वाढ चांगली होते आणि रोगांचा प्रादुर्भाव कमी होतो.
• योग्य अंतरावर पेरणी किंवा लागवड: पिकांची पेरणी किंवा लागवड योग्य अंतरावर केली जाते. यामुळे, पिकांना पुरेसा सूर्यप्रकाश आणि हवा मिळते.
• वेळेवर निचरा: पिकांना पावसाच्या पाण्यापासून संरक्षण करण्यासाठी वेळेवर निचरा केला जातो.
• पाणी व्यवस्थापन: पिकांना योग्य प्रमाणात पाणी दिले जाते. यामुळे, पिकांची वाढ चांगली होते आणि रोगांचा प्रादुर्भाव कमी होतो.

सेंद्रिय शेती ही एक पर्यावरणास अनुकूल शेती पद्धत आहे. या पद्धतीमुळे जमिनीची सुपीकता वाढते, पाण्याचा प्रदूषण कमी होते आणि हवेचे प्रदूषण कमी होते. तसेच, सेंद्रिय शेतीमुळे पिकांची गुणवत्ता सुधारते आणि शेतकऱ्यांची आर्थिक स्थिती सुधारते.